حق ثبت اختراع یا پتنت
شرایط عمومی ثبت اختراع
چگونگی ثبت اختراع
مراحل ثبت و نگهداری اختراع در کشورهای اروپایی
اختراعات کوچک (Utility Models)
علایم تجاری
طرحهای صنعتی
حقوق مالکیت فکری

مالکیت فکری در برگیرنده حقوق قانونی منتج از فعالیت ذهنی و فکری در زمینه های صنعتی، علمی، ادبی و هنری است. بطور کلی حقـــوق مالکیت فکری شامل حقوق مالکــــیت صنعتی و حق انحصاری اثر تقسیم می باشد .

حقوق مالکیت صنعتی حقــوق قانونی مربوط به دارایی های فکــری نظیر اختراع ثبت شــده، اختــــراعات کوچک، طرحهای صنعتی، نشانه های جغرافیایی، علائم تجاری و خدمات، و رازهای تجاری است. حق انحصاری اثر نیز مربوط است به حقوق پدیدآورندگان آثار ادبی و هنری.کشورها به دو دلیل اصلی قوانینی را جهت حمایت از مالکیت فکری وضع می کنند .

اول بیان قانونی حقوق معنوی و اقتصادی افراد خلاق در ارتباط با آنچه که خلق می کنند و حقوق عموم برای دسترسی به دستاورد این افراد. دوم توسعه و ترویج خلاقیتها و گسترش و کاربردی کردن نتایج آنها و نیز تشویق تجارت منصفانه که در رشد اقتصادی و اجتماعی مؤثر خواهد بود.حمایت قوى و مؤثر از حقوق مالکیت فکری سنگ بنایى است برای ایجاد سرمایه گذارى سالم در تحقیقات، علم و فنآوری که یک رشته مزایاى بلند مدت اقتصادى به دنبال دارد. برخى از پی آمدهای این حمایتها به قرار ذیل است :

پدید آمدن انگیزه براى نوآورى و در نتیجه ایجاد محیطى که در آن به نوآورى پاداش داده مى شود .
تشویق کشف روش هایى براى تولید و توزیع فرآورده هاى موجود با هزینه کمتر .
دعوت به عرضه کم خطر و مؤثر محصولات، دانش فنى و خدمات جدید .
ایجاد انگیزه براى بازارهاى داخلى از طریق پذیرش و بهبود محصولات و فن آورى هاى موجود. تشویق انتقال دانش فنى .
کارآفرینى چه درصنایع پایه و چه در صنایع پشتیبان در تمامى سطوح اقتصاد .
ایجاد نیروى کار باکیفیت بالا تر و با فن آشناتر از طریق آموزش ضمن کار، در ارتباط با انتقال دانش فنى .
افزایش سرمایه هاى جدید که مى توان آن ها را به منظور توسعه اقتصادى به کار انداخت .
تحقق پیشرفت هایى که به ارتقاء سطح تکنولو ژى درسرتاسر جهان مدد خواهند رساند .

حق ثبت اختراع یا پتنت


پتنت حــق انحصاری اسـت کـه در قبـال اختـراع ثبت شده به مختـــرع یا نمـاینده قانونی او اعــطا می‌شود .
طبق تعریف سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو) اختراع محصول یا فرآیندی است که راه نوینی را جهت انجام کاری ارائه می دهد یا راه حل فنی جدیدی را برای حل مشکلی خاص پیشنهاد می کند.به عبارت ساده تر اختراع راه حلی است فنی که برای اولین بار جهت حل مشکلی فنی ارائه می گردد .

گواهینامه پتنت یا حق ثبت اختراع از سوی دولت کشور مورد تقاضا به مختـــرع یا نمـاینده قانونی او اعــطا می‌شود. دارنده گواهینامه پتنت دارای حــقی انحصاری برای بهره برداری از اختـراع ثبت شده است.پتنت حمایت قانونـی از اختـراع را برای دارنده آن تأمین می‌کند .

این حمـایت برای مــدت محـدودی (حداکثر بیست سال) در ازای افشای جزئیات اختراع برای عموم، اعطا می‌گردد.حمایت پتنت به این معنا است که مورد اختراع را نمی‌توان بدون اجازه دارنده‌ پتنت به صورت تجاری تولید کرد، استفاده یا توزیع نمود و به فروش رساند. به این نکته مهم باید توجه داشت که پتنت مجوز تولید محصول اختراعی نیست بلکه تنها دیگران را از تولید آن باز می دارد.حقــوق پتنت معـمولاً پس از ارائه دادخواست از سوی دارنده آن به دادگاه، احقاق می شود .

دادگاه در بیشتر نظام‌ها، شخص یا اشخاص نقض کننده حقوق پتنت را از این کار باز داشته و وی را مکلف به جبران خسارتهای وارده به صاحب حق اختراع می نماید . همچنین چنانچه شخص ثالثی در دادگاه حق اعطا شده پتنت را به چالش کشیده و در این امر موفق شود، حق پتنت اعطا شده غیر معتبر شناخته خواهد شد .

به عنوان مثال بتواند ثابت نماید که اختراع فاقد شرایط قانونی و لازم برای ثبت بوده است.دارنده پتنت حق دارد تصمیم بگیرد چه کسی می تواند در طول مدت حمایت، از اختراع وی بهره‌برداری نماید .

وی می‌تواند با عقد قرارداد، اجازه یا لیسانس استفاده از اختراع را به افراد دیگر واگذار کند . دارنده‌ پتنت همچنین می‌تواند حق اختراع خود را بطور کامل به دیگری بفروشد که در این صورت خریدار، دارنده جدید آن اختراع شناخته خواهد شد .

با انقضای دوره زمانی پتنت (حداکثر 20 سال)، حمایت از اختراع پایان گرفته و استفاده از آن در اختیار عموم خواهد بود. یعنی دارنده پتنت دیگر حقوق اختراع خود را دارا نبوده و هر شخصی می‌تواند از آن بهره برداری تجاری کند .

شرایط عمومی ثبت اختراع



به طور کلی اختراعی قابل ثبت است که حداقل شرایط ذیل در آن محقق باشد :

نو باشد : اختراع باید دارای مشخصه جدیدی باشد که سابقه آن مشخصه در دانش و زمینه فنی مربوط به آن اختراع پیش بینی نشده باشد. به این دانش موجود در اصطلاح Prior Art اطلاق می‌گردد .
دارای گام ابتکاری باشد : اختراع باید علاوه بر نو بودن، ارتقاء قابل توجهی را در حیطه خود موجب شود بطوریکه استنتاج آن توسط فردی با دانش متوسط در آن زمینه امری بدیهی محسوب نشود. به عبارت دیگر راه حل فنی را که اختــراع برای حل مشکل پیشنهاد می‌کند، باید نسبت به سایر راه حلهای احتمالی موجود، مزیت قابل توجهی داشته باشد. در واقع اختراع باید بتواند در حیطه خود مشکلی را از مشکلات موجود که هنوز راه حلی ندارند، حل نماید تا دارای گام ابتکاری باشد .
فایده عملی داشته باشد : اختراع نباید صرفاً تئوریک و نظری باشد بلکه باید قابلیت استفاده عملی و تولید در صنعت را داشته باشد .

مشمول موارد غیر قابل ثبت نباشد : علاوه بر سه شرط فوق در بیشتر کشورها قوانینی وجود دارد که به موجب آنها نمی‌توان بعضی اختراعات را در آن سرزمین به ثبت رساند؛ مثل آنچه که برخلاف نظم عمومی و اخلاقیات باشد، یا کشفها و تئوریهای علمی، روشهای ریاضی، گونه‌های گیاهی و حیوانی، روشهای تجارت، روشهای معالجه یا تشخیص بیماری در انسان و دام و نرم‌ افزارهای کامپیوتری فاقد اثرات فنی .

چگونگی ثبت اختراعگام نخست در بدست آوردن پتنت در هر کشور، مستلزم ارائه تقاضا نامه ثبت پتنت و تشکیل پرونده در اداره ثبت اختراعات آن کشور است .

تقاضانامه‌ پتنت عموماً دارای قسمتهایی نظیر عنوان اختراع، سابقه و شرح‌ فنی آن است . توصیف فنی اختراع می‌بایست با بیانی روشن و به زبان رسمی کشور هدف و به حد کافی دارای جزئیات باشد طوری که بتواند شخصی را با فهم متوسط از آن فن به استفاده یا بازسازی آن اختراع قادر سازد .

معمولاً برای توصیف بهتر اختراع، نقشه، طرح و دیاگرامهای مربوطه نیز ارائه می‌شوند. تقاضانامه همچنین حاوی چند ادعا است که در واقع حدود و ثغور قانونی حمایت درخواستی را تعیین می‌کند.اداره ثبــت اختــراع کشور مورد تقاضا پس از بررسی کارشنـاسی پرونده و احتمالاً پس از انتشار مفــاد تقاضانامه در سطــح عموم، در صورت احراز شرایط، نهایتاٌ حق پتنت را اعطا می‌نماید که در سرتاسر همان کشور معتبر و قابل دفاع است .

باید توجه داشت که انتشار پتنت در سطح عموم به معنای اعطای حق پتتت نیست، مگر در آن به نحوی مشخص شده باشد. در واقع تقاضانامه در اداره ملی ثبت اختراعات کشور مورد نظر و یا دفتر منطقه‌ای به نمایندگی از سوی کشورهای عضو (مانند اداره ثبت اختراعات اروپا)، به ثبت رسیده و در نهایت پس از بررسی و احراز شرایط لازم از سوی دولت مربوطه اعطا می‌گردد .


در مورد دفاتر منطقه‌ای نکته مهم این است که متقاضی باید در درخواسـت خود دقیقاً مشخص کند که حمایـت از اختراع را درکدام یک از کشـورهای عضو آن دفتر خواستار است .

هریک از کشورهای انتخاب شده پس از بررسی پرونده مختار است آن اختــراع را به ثبت رسانده و در سرزمین خود از آن حمایت کند و یا کلاٌ آن را رد کند. لـذا صرف ثبت در دفاتر منطقه‌ای نمی‌تواند به معنای کسـب حمایت از تمامی کشورهای عضو آن دفتر باشد .

مراحل ثبت و نگهداری اختراع در کشورهای اروپایی

مراحل ثبت و حفظ حقوق اختراع ثبت شده در کشورهای عضو اتحادیه اروپا بسیار پیچیده است که در اینجا سعی شده به زبانی ساده بیان شود .

بطور کلی با طی کردن مراحل ذیل می توان اختراع مورد نظر را در این کشورها ثبت و حفظ نمود :

الف) آماده سازی : قبل از اقدام رسمی برای تشکیل پرونده ثبت اختراع لازم است حداقل سه مرحله زیر را به انجام رساند :

1) نوشتن گزارش اختراع به زبان انگلیسی، آلمانی یا فرانسه بطوریکه شامل زمینه و حوزه فناوری اختراع، سابقه قبلی، جزئیات کامل فنی، مزایای اختراع ادعایی و نحوه حل مشکلات موجود باشد. همچنین باید طریقه انجام عملی موضوع اختراع با ذکر مثال توصیف شود .

2) نوشتن پیش نویس پتنت بر اساس گزارش اختراع که معمولا توسط وکیل انجام می شود .

3) پرکردن فرمهای رسمی اداره ثبت اختراعات اروپا

ب)تشکیل و پیگیری پرونده : این بخش با تسلیم فرمهای پر شده و تقاضای تشکیل پرونده در یکی از شعب اداره ثبت اختراع اروپا (شعبه مرکزی در مونیخ آلمان) آغاز شده و خود شامل مراحل زیر است :

بررسی شکلی پرونده در شعبه به لحاظ کامل بودن مدارک لازم جستجوی موضوع و ادعاهای اختراع توسط واحد جستجوی اداره ثبت اختراع اروپا انتشار پرونده شامل جزئیات فنی-قانونی پرونده و نتایج جستجو در روزنامه رسمی به صورت چاپی و دیجیتال بررسی ماهوی محتویات پرونده در صورت تسلیم درخواست و پرداخت هزینه های لازم

ج )اعطای گواهی ثبت اختراع : پس از بررسی ماهوی پرونده و در صورت متقاعد شدن کمیته مربوطه، گواهی اعطای پتنت به نام متقاضی صادر خواهد شد .

د)تمدید سالیانه : در صورت پرداخت هزینه های لازم، پروانه ثبت اختراع در هر یک از کشورهای عضو اتحادیه که مورد درخواست قرار گرفته اند، بطور سالیانه تمدید خواهد شد .

ه)اعمال حق : در صورتی که دارنده امتیاز معتبر اختراع در هر یک از کشورهای مربوطه، متوجه نقض حقوق پتنت توسط اشخاص ثالث شود می تواند برای احقاق حقوق خود از طرق مختلف اقدام نماید .

اختراعات کوچک (Utility Models)

اختراع کوچک اختراعی است که تمام الزامات قابلیت ثبت اختراع را ندارد ولی دارای استفاده صنعتی است.هدف از در نظر گرفتن اختراعات کوچک در نظام مالکیت فکری بعضی از کشورها، پرورش و مراقبت از نوآوریهای درون زاد بخصوص در کسب و کارهای کوچک و متوسط و در بین اشخاص حقیقی است .

به عنوان مثال در کشور آلمان می توان محصولات جدید را با هزینه کمتر، راحت تر و در مدت زمان کوتاهتری به صورت اختراع کوچک به ثبت رساند. به خصوص در مورد شرط دارا بودن گام ابتکاری اختراعات کوچک، سخت گیری زیادی صورت نمی گیرد .

در حال حاضر کشورهایی که اختراعات کوچک را ثبت می کنند، عبارتند از : استرالیا، آرژانتین، ارمنستان، اطریش، بلاروس، بلژیک، برزیل، بلغارستان، چین، کلمبیا، کاستاریکا، جمهوری چک، دانمارک، استونی، اتیوپی، فنلاند، فرانسه، گرجستان، آلمان، یونان، گواتمالا، مجارستان، ایرلند، ایتالیا، ژاپن، قزاقستان، کنیا، قرقیزستان، مالزی، مکزیک، هلند، پرو، فیلیپین، لهستان، پرتقال، جمهوری کره، جمهوری مولداوی، فدراسیون روسیه، اسلواکی، اسپانیا، تاجیکستان، ترینیداد و توباگو، ترکیه، اکراین، اروگوئه، و ازبکستان .

علایم تجاری

علامت تجاری، نشانه متمایز کننده ای(شاخصی) است که معرف کالاها یا خدمات معین ایجاد شده توسط شخص یا شرکت خاصی است.علامت تجاری می تواند یک یا چند کلمه، حرف، عدد یا ترکیبی از آنها باشد .

همچنین ممکن است طرح، علامت، اشکال سه بعدی و حتی علائم شنیداری مانند موزیک یا گفتار و یا بو باشد.علامت تجاری به مصرف کنندگان در شناسایی و خرید کالا یا خدماتی با کیفیت خاص کمک می کند .

حمایتی که علامت تجاری ثبت شده برای صاحب خود به وجود می آورد، این است که به او حقی انحصاری برای استفاده از آن علامت جهت معرفی کالاها و خدمات خود اعطا می شود. یا او در قبال دریافت وجه دیگران را به استفاده از آن علامت مجاز می کند .

دوره زمانی این حمایت متفاوت است ولی با پرداخت وجوه مربوطه می توان بطور نامحدود از این حق استفاده کرد. بنابراین حق ثبت اختراع یک محصول بعد از مدتی به پایان می رسد ولی نام یا علامت تجاری مربوط به آن می تواند بطور نامحدود استفاده شود .

طرحهای صنعتی

طرح صنعتی به جنبه ظاهری کالا از لحاظ تزئینی و زیبایی شناختی می پردازد .

طرح می تواند خصوصیات سه بعدی مثل شکل کالا یا خصوصیات دو بعدی مانند الگوها، خطوط و رنگها را شامل شود. پدر مورد گستره وسیعی از محصولات صنعتی و دست ساز از ادوات فنی و پزشکی گرفته تا جواهرات و سایر کالاهای لوکس، از وسایل خانگی و الکتریکی تا وسایط نقلیه، ساختارهای معماری و از طراحی های پارچه تا کالاهای رفاهی، طراحی صنعتی مطرح است.در قوانین بیشتر کشورها، برای آنکه طرح صنعتی مورد حمایت قرار گیرد، باید به چشم خوشایند باشد .

این بدان معناست که موضوع از لحاظ زیبایی شناسی بررسی می شود و نه از لحاظ خصوصیات فنی. طراحی صنعتی باعث جذابیت و خوشایند شدن کالا می شود و لذا ارزش تجاری و بازارپسندی کالا را افزایش می دهد .

با تحت حمایت قرار گرفتن طرح صنعتی، مالک آن مطمئن می شود که حقی انحصاری به او اعطا شده و کسی بدون اجازه وی نمی تواند آن طرح را تقلید یا کپی کند .

در برخی کشورها (مثل اعضای اتحادیه اروپا) طرح بطور مطلق نیز حمایت می شود، یعنی حتی استفاده از طرح بدون مجوز میسر نیست. طرحهای صنعتی را می توان نسبتاً آسان و ارزان در کشورهای صنعتی و همچنین در کشورهای در حال توسعه به ثبت رساند. بنابراین کسب این نوع حمایت برای بنگاه های تولیدی کوچک و متوسط و هنرمندان صنایع دستی میسر است .
مدت زمان حمایت در کشورهای مختلف، گوناگون و ممکن است تا 25 سال باشد(مثل اعضای اتحادیه اروپا ).
برگرفته از : www.newwaypatent.com